22 Şubat 2020, Cumartesi - 03:18

Gönderen Konu: Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) döneminde yaşanan İkonaklazm (İkona-kırıcılık)  (Okunma sayısı 1456 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı TRD

  • "Kadının feraseti erkeğin feraseti ile ölçülür" Cengiz Han
  • İrkin
  • *
  • İleti: 105
  • Beğeni Sayısı: 43
  • Cinsiyet: Bay
  • Düzen Nizam İntizam
  • Referans Olunan Üye(ler): 3
    • Profili Görüntüle
Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) döneminde yaşanan İkonaklazm  olayları


İkonaklamz kelime olarak ‘İkona Kırıcılık’ anlamına gelmektedir ve bir kültürün politik veya dini sebeplerle kendi dini sembollerine ya da

anıtlarına uyguladığı bir saldırıdır. Tarihin pek çok farklı medeniyetinde ve zaman diliminde ikonaklazm hareketleri gerçekleşmiştir.



Ancak bizim bugün konumuz sadece Bizans İmparatorluğu döneminde yaşanan ikonaklazm olayları olacak.


Doğu Roma İmp. Döneminde, dini törenlerde veya gündelik hayatta kullanılan eserleri ortadan kaldırarak sade ve mütevazı bir din anlayışı ortaya koyulmaya çalışılmış. Tarihçiler veya Sanat Tarihçiler tarafından bu dönem ; taşınır ve taşınmaz tasvirlere karşı sanatsal bir Vandalizm olarak yorumlanır. Peki neden böyle bir ihtiyaç doğdu ?


O döneme kısaca bir göz atalım. Bizans İmp.’nun 7. ve 9. Yüzyıllar arasında girdiği büyük bir kriz var. Bizans inanılmaz bir şekilde fakir


ve artık güçsüz bir devlet konumuna gelmiş hatta yok olma eşiğine bile geliyor bu dönemlerde. Bu otoritenin, şehirlerin, halkın, ordunun


zayıf olduğu bir dönemde 3. Leon tahta çıktı. Tahta çıktıktan kısa süre sonra ise o dönem hızla güçlenen Arapların İstanbul kuşatmasını geri püskürtünce 3. Leon birden halkın kahramanı oldu. Leon’un artık önündeki en büyük düşmanı ekonomiydi. O dönem kilisesi ise ikonlar ve tasvirlerle dolduruluyordu ve çok zenginlerdi. Leon İslam’daki ikona karşıtı hareketten etkilenmiş olabilir.



Nedeni ise basit


Devletin cebini oldukça zorlayan bu tasvirleri ortadan kaldırarak büyük bir tasarruf sağlamak. Leon Bizans’ın ömrünü uzatan bir İmpatator
olmasına rağmen yaptığı bu ikonaklazm hareketi adının her zaman bu olaylarla anılmasına sebep oldu…


Hristiyanlık asıl olarak Musevilikten de bu konuda ciddi şekilde etkilenmiştir. Özellikle Musa’ya verilen ‘On Emir’ den birinde ‘Kendin için oyma put yapmayacaksın, putlara eğilmeyeceksin ve onlara ibadet etmeyeceksin’ diye bir yer var. Burada bahsedilen ‘Put’ sözcüğü
ile Yunancada kullanılan eidolon yani ikon sözcüğü aynı anlama gelmekte.
Şimdi gözünüzün önüne bir kilise getirin. Meryem Ana ikonları


Çarmıhta İsa ikonları v.s bir sürü ikon var. İşte bu dönem bu ikonlar put olarak görülmeye başlanmış bazı kişiler tarafından.
Yine o dönemde yaygın bir düşünce ortaya çıkmış; ‘Hristiyanlar bu ikonların önünde eğilirken aslında putların önünde eğiliyor,


bunu yapmaları da Tanrı’yı çok kızdırıyor.’ Bir anda çok büyük bir kitle Bizans İmparatorluğunun içinde bulunduğu bu kötü durumu,
kuraklığı, vebaları, kıtlığı, savaşları bu ikonlara bağlayarak kaos ortamına bir zemin hazırladılar. Böylece toplum ikiye bölündü ; bir tarafta ikonları yok etmek isteyen put-yıkıcılar ya da diğer adlarıyla ‘imge savaşçıları’, diğer tarafta ise bu imgeleri seven ve korumak isteyen ‘ikonaseverler’
Böylece 769 yılında başlayan bu olaylar 813 yılına kadar sürmüştür. Başlangıç olayı ise 726 yılında


İstanbul'daki  İmparatorluk Sarayının ana girişi Khalke’nin kapıları üzerinde duran büyük Altın İsa ikonasını parçalamasıyla başlamıştır.

Bu olayla birlikte pek çok isyan çıkmış ancak Leon vazgeçmemiş üstüne şiddete başvurarak bu isyanları bastırma yoluna gitmiştir.
Hiçbir şekilde geri adım atmayan 3.Leon’un bu ikonaklazm hareketine başlama olayı sadece tasarruf ve dini sebeplerden dolayı değil
Leon yeni bir dış politika oluşturmak istiyor. Bu sebeple Müslümanların ve Yahudilerin gözünde samimi bir görüntü çizmek ve bu toplumlar  arasında benzer bir bağ kurmak istiyor. Tabi bunu ben demiyorum Rus tarihçi Alexander Vasiliev diyor. Hatta Leon’un bu dış politika fikirleri çok başka yerlere giderek en sonunda Leon’un aslında Müslüman ve Yahudilere hizmet eden biri olduğu fikrine kadar gidiyor. Bu ikona kırıcılık hareketi daha da büyüdüğü esnada 3.Leon ölür ve yerine oğlu V.Konstantinos gelir. Konstantinos ise babasından daha büyük bir şevk ile sarılır ikon parçalama işine. Hiç ara vermeden devam eder…V.Konstantin 754’deki Hieria Konsil’inde tasvirin tamamen şeytanca olduğunu söyler. Bu konsil, kuralları ve tasvirlerin yok edilmesi, bazı tasvir yandaşlarının idam edilmesi ile birlikte 760’lı yıllara dek devam eder
Ondan da sonra 4.Leon gelir tahta. Ancak pasif bir hükümdar olduğu için eşi İmparatoriçe İrene yavaş yavaş ipleri eline almaya başlar. Kocası ölünce tek oğlunu tahta geçirmek istemeyen ve kendisi hükmetmek isteyen İrene oğlunu öldürmeye kıyamaz ama kör etme seçeneğini kullanır.  :'( Öz oğlunu kör edecek kadar taht sevdalısı olan İrene İkonodül denilen ve İkona sevenlerin yanında olan, ikonacılığı destekleyen görüşlerini 787 İznik yani Nikea konsülünde kabul ettirmiştir
Daha sonraki dönemlerde uzun aralıklarla

İkona kırıcılık faaliyetleri gerçekleşmiş, Mesela V. Leon İkonaklazm hareketlerini yeniden başlatmıştır. Ancak bunlar daha sakin ve kısa
kısa soluklu olaylardır.
Bu olayın getirdikleri ise kesinlikle büyük bir yıkım olmuştur. Dönemi içinde dini istediği gibi kullanan din adamlarına karşı otorite sağlanmış olsa da Sanat Tarihine vurulan büyük bir neşter olarak tanımlanabilir. O dönem yaşayan ikona-seven din adamları ellerinden ne geliyorsa yapmışlar. Çoğunu saklamışlar yok olmasınlar diye. Bu saklananlar, gömülenler günümüzde toprağın yol çalışması veya herhangi bir inşaat çalışması ile eşelenmesiyle hemen ortaya çıkıyor Özellikle Anadolu topraklarında bulunmayı bekleye çok

İkonaklazm döneminde tarihi büyük belgeler sağlayacak ve o dönemin sosyal, siyasi ve sanatsal faaliyetlerine ışık tutacak pek çok eser yok
edildi elbette ama bir çoğu da hala tarihi aydınlatmak için karanlıkta bekliyor...

@SanatnTarihi
 
Beğenenler: Delidumrul